Gặp gỡ Robin Hood của Khoa học (p2)

Gặp gỡ Robin Hood của Khoa học – Phần 1

Làm thế nào để các nhà nghiên cứu giống như Elbakyan có thể tồn tại trước khi Sci-hub ra đời? Elbakyan giải thích : “ Trước khi có Sci-hub, vấn đề này được giải quyết thủ công trong nhiều năm. Chia sẻ qua các diễn đàn trực tuyến hoặc nhờ người khác tải về và gửi qua Email là một giải pháp. Một điều thực tế là ngay cả các nhà nghiên cứu ở các nước có điều kiện, giờ đây phải gửi một thư trực tiếp đến tác giả bài báo để xin một bản sao của công trình này. Điều này làm mất thời gian của tất cả mọi người và làm chậm quá trình phổ cập tri thức mới. Ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu khoa học sử dụng dấu thăng trên Twitter để hỏi các nhà khoa học khác về việc tải các bài báo cho họ, theo như Elbakyan mô tả là “ rất cổ xưa”. Sci-hub đã làm thay đổi cục diện cuộc chơi. Hệ thống này cho phép triển khai tự động quá trình truy vấn, tìm kiếm, trả kết quả một cách hoàn toàn tự động và nhanh chóng, tăng lưu lượng lên đến hàng trăm ngàn yêu cầu được giải quyết trong ngày”.

Năm ngoái, tòa án thẩm phán New York đã ban hành một lệnh chống lại Sci-hub khiến tên miền ban đầu của trang không thể hoạt động. Lệnh này là điểm khởi đầu cho chặng đường tranh tụng sắp tới giữa Elsevier và Sci-hub, một vụ kiện tụng mà Elsevier hy vọng giành phần thắng rất lớn vì chưa có tiền lệ “thua trên sân nhà” trước đây trên đất Mỹ.

Elsevier cáo buộc “tổn hại không thể khắc phục”, dựa trên thiệt hại theo luật từ $ 750- $ 150,000 cho mỗi công việc vi phạm bản quyền. Hiện tại, Sci-hub được cho là đang nắm giữ hơn 48 triệu trang báo của Elsevier với số yêu cầu lên đến hàng tỷ.

Elsevier là một trong những nhà phát hành lớn trên thế giới và cho đến nay được xem là người gây ra nhiều tranh cãi nhất. Hơn 15000 nhà nghiên cứu đã tuyên bố sẽ tẩy chay các nhà phát hành vì họ yêu cầu giá quá cao và quá đắt, điều khiến ngay cả các thư viện lớn cũng không thể trang trải tất cả kinh phí. Elsevier là cái tên nổi tiếng nhất hiện nay, với sự cố gắng ràng buộc các nhà nghiên cứu, tổ chức trên thế giới, đồng thời với nỗ lực hạn chế hoạt động của một số trang như academy.edu.

Các phong trào chống lại Elsevier bắt đầu từ năm ngoái với sự từ chức của 31 thành viên ban biên tập từ các tạp chí của Elsevier, những người còn lại thành lập tạp chí truy cập mở riêng của họ, GLOSSA. Bây giờ chiến trường đã chuyển từ lĩnh vực tương đối của ngôn ngữ học đến khoa học nhận thức. Tháng trước, đã có kiến nghị của hơn 1.500 nhà nghiên cứu khoa học kêu gọi các biên tập viên của tạp chí Elsevier Cognition đòi Elsevier cung cấp “sự tiếp cận công bằng “. Elsevier cho biết chi phí cho mỗi bài viết là 2.150$ nếu các nhà nghiên cứu muốn công việc của họ được xuất bản để có thể truy cập bởi công chúng, một con số quá cao.

Trong một bức thư gửi cho thẩm phán, Elbakyan bảo vệ quyết định của mình không phải trên cơ sở pháp lý, nhưng trên cơ sở đạo đức. Elbakyan viết : “Khi tôi còn là sinh viên của trường đại học Kazakhstan, tôi không thể truy cập vào nhiều trang web nghiên cứu khoa học. Những trang báo mà tôi rất cần cho dự án nghiên cứu khoa học của tôi. Bạn phải trả 32USD cho mỗi lần đọc lướt qua hay đọc hàng chục lần hàng trăm lần các trang báo cho nghiên cứu. Tôi có được những bài báo do ăn cắp chúng. Sau đó tôi thấy có rất nhiều và rất nhiều nhà nghiên cứu (thậm chí không phải sinh viên, nhưng là các nhà nghiên cứu trường đại học) giống như tôi, đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Họ đã tạo ra các cộng đồng trực tuyến (diễn đàn) để giải quyết vấn đề này. Tôi là một thành viên tích cực trong một cộng đồng như vậy ở Nga. Ở đây ai cần có một bài nghiên cứu, nhưng không thể trả tiền cho nó, có thể đặt một yêu cầu và các thành viên khác, những người có thể có sẽ gửi miễn phí qua email. Tôi có thể lấy bất cứ bài báo nào bởi tôi đã ăn cắp nó, vì vậy tôi đã giải quyết được nhiều yêu cầu và họ rất biết ơn sự giúp đỡ của tôi. Sau đó, tôi tạo Sci-Hub.org, một trang web mà chỉ đơn giản là làm cho quá trình này tự động và trang web ngay lập tức đã trở nên phổ biến.

Đúng là Sci-Hub có thu thập những đóng góp, tuy nhiên chúng tôi không gây áp lực cho bất cứ ai để gửi cho họ. Elsevier, ngược lại, hoạt động bằng sự dối trá : Nếu bạn không gửi tiền, bạn sẽ không đọc được bất kỳ bài báo nào. Trên trang web của tôi, bất kỳ người nào cũng có thể đọc nhiều bài báo như họ muốn và hoàn toàn miễn phí, sự đóng góp là hoàn toàn tự nguyện. Tại sao Elsevier không làm việc như thế này, tôi tự hỏi?”.

“Tôi cũng muốn đề cập đến việc Elsevier không phải là một người sáng tạo ra các bài báo. Tất cả các bài báo trên trang web của họ được viết bởi các nhà nghiên cứu, và các nhà nghiên cứu không nhận được tiền từ những gì Elsevier thu thập được. Điều đó thực sự khác nếu xét trong bối cảnh âm nhạc hoặc phim công nghiệp, nơi người sáng tạo nhận tiền từ mỗi bản sao được bán. Nhưng điều này hoàn toàn khác đối với nhà nghiên cứu. Tác giả của những bài báo không được nhận tiền. Tại sao họ gửi công việc của họ cho Elsevier? Họ cảm thấy bị áp lực khi làm điều này, nhưng Elsevier là chủ sở hữu của cái gọi là tạp chí “chỉ số tác động cao” Nếu một nhà nghiên cứu muốn được công chúng nhận ra, muốn cho có một sự nghiệp thì anh hoặc cô ấy cần phải có các ấn phẩm trong các tạp chí như vậy “.

Tại sao các nhà nghiên cứu phải làm vậy, chẳng để làm gì cả, bản quyền mà họ đã phải làm việc vất vả để tạo ra cho tổ chức lại làm tiêu tốn một số tiền rất đắt của những người muốn đọc nó? Câu trả lời cuối cùng là tất cả được làm để có được triển vọng nghề nghiệp và uy tín. Các nhà nghiên cứu được khen thưởng trong công việc và chương trình khuyến mãi cho xuất bản trên các tạp chí cao cấp như Nature.

Trớ trêu thay, nó ngày càng trở nên phổ biến đối với các nhà nghiên cứu không thể truy cập ngay cả khi công việc xuất bản là của riêng họ, các trường đại học giàu có hơn và giàu có hơn gia nhập hàng ngũ của những người không thể trả phí thuê bao tăng. Một điều trớ trêu bi thảm là các tạp chí ảnh hưởng cao thực sự có thể được ít đáng tin cậy hơn so với các tạp chí ít được xếp hạng, do yêu cầu của họ rằng các nhà nghiên cứu công bố kết quả đáng ngạc nhiên, có thể dẫn đến một tỷ lệ cao hơn các gian lận và thực hành nghiên cứu xấu.

Nhưng mọi thứ đang thay đổi. Các nhà nghiên cứu đang ngày càng chiến đấu chống lại các vấn đề của các nhà xuất bản đóng truy cập và bây giờ các nhà tài trợ nghiên cứu như Wellcome Trust đang ngày càng tham gia vào trận chiến bằng cách lập các chính sách truy cập mở, cấm các nhà nghiên cứu của họ tự xuất bản trên các tạp chí với truy cập khép kín. Nhưng không ai trong số này sẽ giúp các nhà nghiên cứu, những người cần truy cập vào khoa học ngay bây giờ.

Về phần mình, Elbakyan không từ bỏ cuộc chiến, mặc dù áp lực pháp lý ngày càng tăng, trong đó cô cảm thấy hoàn toàn bất công. Khi tôi hỏi những hoạt động tiếp theo của cô sẽ là gì, Elbakyan nói, “Tôi không muốn Elsevier tìm hiểu về các kế hoạch của chúng tôi”, nhưng đảm bảo với tôi:”chúng tôi sẽ không ngừng các hoạt động và đã kế hoạch mở rộng cơ sở dữ liệu của mình”.

Robinhood

Hiện tại, chỉ vài ngày sau khi lệnh cấm của tòa chặn Sci-Hub, Sci-Hub đã trở lại trực tuyến tại một miền mới truy cập trên toàn thế giới. Kể từ khi bản án của tòa án được tuyên, trang web đã được nâng cấp bằng một phiên bản tiếng Anh với thư viện hơn 48 triệu trang báo, hoàn chỉnh với một bản tuyên ngôn đối lập với luật bản quyền. Những con chim đã ra khỏi lồng, và nếu Elsevier vẫn nghĩ rằng có thể đặt nó trở lại, điều đó có thể trở nên sai lầm một lần nữa.

Thúy My, dịch từ bigthink.com. Biên tập: Soulextremely

Comments are closed.