Gặp gỡ Robin Hood của Khoa Học

Câu chuyện kể về một nhà nghiên cứu giúp “giải phóng” các bài báo khoa học đã xuất bản đến với tất cả mọi người như thế nào….

Vào tối ngày 9 tháng 10 năm 1989, chiến tranh lạnh đi đến hồi kết đầy kịch tính với sự sụp đổ của bức tường Berlin. Bốn năm trước một bức tường khác đã bắt đầu sụp đổ, một bức tường mà được cho là có ảnh hưởng rất nhiều trên thế giới như là bức tường chia Đông và Tây Đức. Bức tường này đã chia cắt hàng chục ngàn sinh viên và các nhà nghiên cứu trên thế giới, tại các tổ chức mà không thể đủ khả năng đăng ký tạp chí đắt tiền, truy cập vào thư viện chứa các bài báo khoa học.

Ngày 5 tháng 9 năm 2011, Alexandra Elbakyan, một nhà nghiên cứu đến từ Kazakhstan, tạo ra Sci-hub, một trang web mà nó bỏ qua mọi chi phí chi trả cho các tạp chí, cung cấp một cách không hợp pháp quyền truy cập vào hầu hết các bài báo khoa học đã được xuất bản cho bất cứ ai muốn có nó. Trang web hoạt động trong hai giai đoạn, trước hết nó cố gắng để tải về một bản sao bài báo từ cơ sở dữ liệu LibGen (cơ sở dữ liệu này đã mở vào năm 2012 và hiện có hơn 48 triệu bài báo khoa học). Một điều khá hay là nếu Libgen không có một bản sao của các bài báo thì Sci-hub có thể truy cập theo thời gian thực vào kho lưu trữ của các nhà xuất bản bằng cách sử dụng “khóa truy cập” – những khóa được ủng hộ từ các nhà hảo tâm công tác nơi các viện thuê dài hạn quyền truy cập vào kho các nhà xuất bản.

Điều này Sci-Hub cho phép người sử dụng truy cập thẳng vào kho của các nhà xuất bản như JSTOR, Springer, Sage, và Elsevier. Sau khi cung cấp bài báo cho người sử dụng trong vài giây, Sci-Hub tặng một bản sao cho LibGen để được lưu trữ vĩnh viên và có thể được truy cập bởi bất cứ ai từ bất kỳ nơi đâu.

(Ảnh từ http://bigthink.com)

Đây là người thay đổi cuộc chơi. Trước tháng 9 năm 2011, không có cách nào để mọi người tự do truy cập để tiến hành nghiên cứu. Sci-Hub là trang web đầu tiên cung cấp dịch vụ này và bây giờ làm cho quá trình đơn giản hơn với chỉ một lần bấm trên trang tìm kiếm.

Khi lượng truy cập vào Libgen tăng, tần suất truy cập vào Sci-hub sẽ giảm dần và do vậy, nguy cơ bị kiện của Sci-hub cũng sẽ ít đi. Elbakyan nói thêm: “ Chúng tôi đã tải những ấn phẩm mới nhất vè Libgen… Chúng tôi có hầu hết mọi thứ “. Đây có thể không phải là một lời nói quá. Elsevier, một trong những nhà xuất bản khoa học lớn và gây tranh cãi nhất trên thế giới, gần đây cáo buộc tại tòa án rằng Sci-Hub hiện đang “thu hoạch” nội dung của Elsevier với tốc độ hàng ngàn bài báo mỗi ngày. Hiện tại, có hàng trăm ngàn bài báo được tải mỗi ngày qua cổng của Sci-hub, cung cấp dịch vụ cho hơn 19 triệu lượt thăm trang web, theo Elbakyan.

Nếu lần truy cập đầu tiên thất bại, sci-hub sẽ mở đường từ nhiều khóa truy cập khác nhau cho đến khi đạt được quyền truy cập. Trong một chừng mừng nào đó, Sci-hub đã tạo ra một thế giới tri thức cho người đọc, một thế giới mà ngay cả những cơ quan chính phủ, viện, trường nổi tiếng trên thế giới chưa chắc đã đủ khả năng chi trả phí thuê kho mỗi năm. Ngay cả đại học Harvard không còn có thể đủ khả năng để trả phí đăng ký tăng vọt của tạp chí học thuật, trong khi đại học Cornell đã chấm dứt nhiều hợp đồng với Elsevier từ hơn một thập kỷ. Đối với các nhà nghiên cứu ở ngoài Hoa Kỳ và các tổ chức “có điều kiện” ở Tây Âu, sử dụng bài báo khoa học một cách “không chính thống” là con đường duy nhất để tham khảo thông tin trong quá trình nghiên cứu, trong khi đó, sự đắt đỏ của các tạp chí khoa học càng đẩy sự “không chính thống” trên đến một hình thái cực đoan hơn.

Đây cũng là kinh nghiệm Elbakyan – một sinh viên từng học tại đại học Kazakhstan. Giống như các sinh viên khác, Elbakyan phải lách luật để có được các bài báo khoa học dùng cho mục đích tham khảo trong quá trình nghiên cứu của mình. “ Giá mỗi bài quá đắt, và chúng tôi không thể mua nổi. Bạn cần đọc nhiều bài báo để bổ sung cho nghiên cứu của mình, và khi phải trả 30 đô la cho mỗi bài, điều đó là không thể”. (Còn tiếp)

Thúy My – Dịch từ bigthink.com.

Liên kết đến bài gốc bằng tiếng Anh có thể xem ở đây.

Leave a Reply

Your email address will not be published.